Aannemingsovereenkomst: wat erin moet staan voordat je tekent

Wat is een aannemingsovereenkomst?

Een aannemingsovereenkomst is een contract waarbij de aannemer zich verbindt "om buiten dienstbetrekking een werk van stoffelijke aard tot stand te brengen en op te leveren, tegen een door de opdrachtgever te betalen prijs in geld" (art. 7:750 BW). In gewone taal: de aannemer maakt iets tastbaars en levert het op, jij betaalt. Elke verbouwing door een vakbedrijf valt daaronder, van een nieuwe badkamer tot een complete renovatie.

Het verschil met andere contracten is praktisch van belang. Koop je een keuken in een winkel, dan is dat meestal koop, met eigen regels over garantie en aanbetaling. Huur je een architect in voor alleen een ontwerp, dan is dat een opdracht. Voor aanneming van werk gelden de regels uit titel 12 van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek, de artikelen 7:750 tot en met 7:769.

Een deel van die regels is voor jou als particulier dwingend: een contract mag er niet ten nadele van jou van afwijken. Andere regels zijn aanvullend en gelden alleen als je niets anders afspreekt. Daarom maakt het uit welke algemene voorwaarden in je contract staan.

De aannemer mag het werk door onderaannemers laten doen. Hij blijft volgens artikel 7:751 BW wel zelf aansprakelijk "voor de deugdelijke nakoming van de overeenkomst". Jij hebt dus één aanspreekpunt. Dat geldt ook als de tegelzetter van een ander bedrijf komt.

Moet een contract voor een verbouwing schriftelijk zijn?

Nee, voor een gewone verbouwing schrijft de wet geen schriftelijk contract voor. Een mondelinge afspraak of een offerte die je per e-mail accepteert, is al een geldige aannemingsovereenkomst. De AVA Consumenten 2023 zegt het zo: als je de offerte op tijd accepteert, "is er een contract tussen u en de aannemer".

Toch wil je alles op papier. Bij een geschil moet degene die iets stelt, dat ook bewijzen. Zonder schriftelijke werkomschrijving wordt het jouw woord tegen dat van de aannemer, bijvoorbeeld over de vraag of de vensterbanken bij de prijs inbegrepen waren.

Alleen voor de bouw van een nieuwe woning in opdracht van een particulier eist de wet een schriftelijk contract (art. 7:766 BW). Je krijgt dan een exemplaar en hebt drie dagen om de overeenkomst te ontbinden. Die regels gelden niet als je bouwt op grond die al van jou is en het contract niet samenhangt met de koop van die grond.

Ook een waarschuwing van de aannemer moet bij een bouwwerk op papier. Volgens artikel 7:754 lid 2 BW gebeurt een waarschuwing voor fouten in de opdracht of ongeschikte materialen "schriftelijk en ondubbelzinnig". Volgens IPLO telt ook een e-mail of appbericht als schriftelijk. Bewaar je berichten dus.

Wat moet er minimaal in een aannemingsovereenkomst staan?

Een goede aannemingsovereenkomst beschrijft wat er wordt gemaakt en wat het kost, maar ook wat er gebeurt als het anders loopt dan gepland. Dat tweede deel ontbreekt in veel contracten. Juist daar ontstaan de meeste conflicten.

De tabel zet de onderdelen op een rij die in een contract voor een verbouwing horen, met wat erin moet en waarom.

Hieronder werken we de belangrijkste onderdelen uit. Welke posten in offertes vaak ontbreken, lees je in offertes vergelijken.

Omschrijving en tekeningen: het hart van je contract met de aannemer

De werkomschrijving bepaalt wat de aannemer moet leveren, en dus ook wat niet bij de prijs hoort. Een omschrijving als "badkamer renoveren" is te vaag: daar past zowel een eenvoudige als een luxe badkamer in. Hoe specifieker de omschrijving, hoe kleiner de kans op discussie.

De CoVo 2010 legt de lat goed. De offerte moet "een zo volledig en nauwkeurig mogelijke omschrijving" van het werk en de materialen bevatten, "voldoende gedetailleerd om een goede beoordeling van de offerte door de consument mogelijk te maken" (artikel 3 lid 3). Neem dat als maatstaf, ook als je aannemer andere voorwaarden gebruikt. Per onderdeel wil je weten wat er gebeurt en met welk materiaal.

Zet daarnaast een lijst van alle documenten in het contract, elk met datum en versie. Het modelcontract bij de AVA Consumenten 2023 heeft daar een vast kopje voor: "Documenten die het werk beschrijven". Spreek af welk document voorgaat als tekening en omschrijving elkaar tegenspreken.

Eén punt verrast veel mensen. Tekeningen en berekeningen die de aannemer maakt, blijven volgens beide bekende voorwaarden zijn eigendom. Je mag ze niet zonder toestemming aan anderen geven. Wil je met zijn tekening prijzen bij andere bedrijven opvragen, vraag dan eerst toestemming of laat de tekening apart maken en betalen.

Vaste prijs, regie of richtprijs: welke prijs zet je in het contract?

Er zijn drie manieren om de prijs in een aannemingsovereenkomst vast te leggen, en ze verschillen vooral in wie het risico draagt. Bij een vaste aanneemsom ligt het risico van tegenvallende uren bij de aannemer, bij regie bij jou. Voor de meeste particuliere verbouwingen is een vaste aanneemsom met een paar duidelijk omschreven stelposten het veiligst.

Spreek je geen prijs af, dan ben je volgens artikel 7:752 lid 1 BW "een redelijke prijs verschuldigd". Daarbij telt mee wat de aannemer gewoonlijk rekent en welke verwachtingen hij over de prijs heeft gewekt. Dat is een slechte positie om te onderhandelen, want je weet pas achteraf wat redelijk was.

De tabel zet de drie prijsvormen naast elkaar.

Regie klinkt flexibel, maar je tekent een blanco cheque. Kies je er toch voor, leg dan de uurtarieven en de opslagen vast. Het modelcontract van Bouwend Nederland noemt onder meer een opslag voor winst en risico. Volgens de AVA Consumenten 2023 moet de aannemer je dan regelmatig een overzicht geven van de bestede uren en het verwerkte materiaal. Ben je het er niet mee eens, dan moet je dat binnen een week na ontvangst schriftelijk laten weten.

Bij een richtprijs beschermt de wet je. Die "zal ... met niet meer dan 10% mogen worden overschreden", tenzij de aannemer je "zo tijdig mogelijk" waarschuwt, zodat je het werk nog kunt beperken of vereenvoudigen (art. 7:752 lid 2 BW). Wat je kunt verwachten aan totaalkosten, zie je bij kosten complete renovatie.

Stelposten en meerwerk: zo leg je ze vast in de aannemingsovereenkomst

Stelposten en meerwerk zijn de twee plekken waar een vaste prijs alsnog gaat schuiven. Een stelpost is een voorlopig bedrag voor iets wat nog niet vastligt, zoals tegels die je later uitzoekt. Meerwerk is alles wat er bovenop het contract bijkomt.

Voor meerwerk geldt artikel 7:755 BW: bij wijzigingen die jij wilt, mag de aannemer alleen een hogere prijs vragen als hij je tijdig heeft gewezen op de prijsverhoging, tenzij je die zelf had moeten begrijpen. De AVA Consumenten 2023 gaat een stap verder: gewenste wijzigingen "worden pas doorgevoerd als u het over de gevolgen daarvan met de aannemer eens bent". Beide voorwaarden staan toe dat de aannemer voor meerwerk een voorschot van 25% vraagt.

Zet zelf een heldere regel in het contract, bijvoorbeeld: "Meer- en minderwerk wordt alleen uitgevoerd na schriftelijke of digitale opdracht van de opdrachtgever, met vooraf de prijs inclusief btw en de gevolgen voor de opleverdatum." Hoe je met meerwerk omgaat als het toch gebeurt, lees je in meerwerk bij een verbouwing. Waar je bij stelposten op let, staat in stelpost in een offerte.

Planning en boete: wat spreek je af als de aannemer te laat oplevert?

Zet in je contract een concrete opleverdatum of een aantal werkbare werkdagen, en een boete per dag als die termijn wordt overschreden. Zonder afgesproken termijn kun je vertraging nauwelijks aanrekenen. Een boete geeft je een vaste vergoeding zonder dat je je schade hoeft te bewijzen.

De bekende voorwaarden regelen dat verschillend. De AVA Consumenten 2023 geeft € 50 per werkdag dat te laat wordt opgeleverd, met een maximum van 10% van de prijs. Je mag dat bedrag aftrekken van nog niet betaalde facturen. De CoVo 2010 noemt in de versie op de site van de SER € 40 per kalenderdag, met een maximum van 25% van de aanneemsom tot € 20.000 en 15% daarboven.

Let op het verschil tussen een datum en werkbare werkdagen. Volgens de AVA Consumenten 2023 telt een dag waarop door het weer 5 uur of meer niet kan worden gewerkt, niet als werkdag. Bij 2 tot 5 uur is het een halve werkdag. Een termijn in werkbare werkdagen schuift dus mee met regen en vorst. Ook heeft de aannemer recht op verlenging van de bouwtijd als de vertraging niet aan hem ligt.

Een eerlijke kanttekening: € 50 per werkdag dekt geen huur van een vakantiewoning of dubbele woonlasten. De waarde van een boete zit vooral in de prikkel. Hangt er voor jou veel af van een datum, bijvoorbeeld omdat je huurhuis wordt opgezegd, bespreek dat dan vooraf en plan ruimte in.

Betalingstermijnen in je contract voor een verbouwing

Leg in de aannemingsovereenkomst per termijn vast welk bedrag je betaalt en welke fase daarvoor klaar moet zijn. De AVA Consumenten 2023 laat het schema aan de offerte over en geeft je 14 dagen om een factuur te betalen. De CoVo 2010 geeft 2 weken per termijn en 4 weken voor de eindafrekening.

Let op de oplevering. Onder de AVA Consumenten 2023 moeten bij de oplevering alle tijdig verzonden facturen betaald zijn. Onder de CoVo 2010 mag je tot het einde van de serviceperiode van 2 maanden een percentage inhouden, maar alleen als dat in de overeenkomst staat. Wil je een slottermijn na de oplevering, schrijf hem dan dus uitdrukkelijk in het contract.

Voor de bouw van een nieuwe woning geldt meer bescherming. Dan mag je alleen worden verplicht tot betalingen die "althans bij benadering" overeenstemmen met de voortgang (art. 7:767 BW), en mag je 5% van de aanneemsom bij een notaris in depot storten (art. 7:768 BW). Hoeveel aanbetaling redelijk is en hoe een goed termijnschema eruitziet, lees je in aanbetaling aan een aannemer.

Oplevering en aansprakelijkheid van de aannemer

De oplevering is het moment waarop het werk van de aannemer naar jou overgaat. Vanaf dan is het werk voor jouw risico (art. 7:758 lid 2 BW). Wat je bij de oplevering vastlegt, bepaalt voor een groot deel wat je later nog kunt vorderen.

Oplevering kan sneller gebeuren dan je denkt. Keur je het werk niet binnen een redelijke termijn nadat de aannemer heeft gemeld dat het klaar is, dan geldt het als stilzwijgend aanvaard (art. 7:758 lid 1 BW). In de AVA Consumenten 2023 is die termijn 8 dagen. Ga je het werk gebruiken, dan geldt het ook als opgeleverd. Kleine gebreken die normaal gebruik niet hinderen, zijn volgens de AVA geen reden om de oplevering te weigeren.

Sinds 1 januari 2024 is je positie na de oplevering sterker. Volgens artikel 7:758 lid 4 BW is de aannemer bij bouwwerken aansprakelijk "voor gebreken die bij de oplevering van het werk niet zijn ontdekt, tenzij deze gebreken niet aan de aannemer zijn toe te rekenen". Vroeger kon de aannemer zich erop beroepen dat jij een gebrek bij de oplevering had moeten zien. Volgens IPLO is het nu aan de aannemer om aan te tonen dat een gebrek hem niet is toe te rekenen. Van deze regel mag niet ten nadele van een particulier worden afgeweken. Hij geldt voor contracten die vanaf 1 januari 2024 zijn gesloten.

Bij een gebrek moet je de aannemer eerst de kans geven het binnen een redelijke termijn te herstellen (art. 7:759 BW). Een vordering wegens een gebrek verjaart twee jaar nadat je erover hebt geprotesteerd, en bij bouwwerken uiterlijk twintig jaar na de oplevering (art. 7:761 BW). Verzwijgt de aannemer een gebrek dat hij kende, dan kan hij zijn aansprakelijkheid daarvoor niet uitsluiten (art. 7:762 BW).

Leg bij de oplevering alles vast in een proces-verbaal, met foto's. Zet erin welke punten de aannemer erkent en welke niet. IPLO raadt aan vast te leggen welke gebreken bij de oplevering zijn ontdekt, zodat voor beide partijen duidelijk is wat wel en niet bekend was.

Verzekering en garantieregeling: wat moet je aannemer geregeld hebben?

Een aannemer moet verzekerd zijn voor schade die hij tijdens het werk aan je huis of aan derden veroorzaakt. De CoVo 2010 verplicht de ondernemer om "voldoende verzekerd" te zijn tegen die risico's. Andere voorwaarden zeggen er vaak niets over, dus vraag ernaar en vraag een kopie van de polis.

Bij de bouw van een nieuwe woning moet de aannemer je vóór het sluiten van het contract schriftelijk laten weten of en hoe zijn verplichtingen en zijn aansprakelijkheid voor gebreken door een verzekering of andere financiële zekerheid zijn gedekt (art. 7:765a BW). Die informatie gaat over de omvang, de dekkingsgraad, de looptijd en het verzekerde bedrag, en wordt onderdeel van de overeenkomst. Volgens IPLO geldt die plicht alleen bij een nieuwe woning van een particulier, en niet bij een verbouwing.

Bij een verbouwing moet je er dus zelf om vragen. Een garantieregeling kan je beschermen als de aannemer failliet gaat of een gebrek niet herstelt. Wat de bekende regelingen wel en niet dekken, lees je bij Woningborg, SWK of BouwGarant.

Denk ook aan je eigen verzekering. Na de oplevering is het werk voor jouw risico, en de AVA Consumenten 2023 zegt daarom dat je er vanaf dat moment zelf voor zorgt dat het werk voldoende verzekerd is. Meld een grote verbouwing aan je opstalverzekeraar.

Wat betekent de Wet kwaliteitsborging voor je aannemingsovereenkomst?

De Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) bestaat uit twee delen, en voor een verbouwing geldt maar één ervan. De wijzigingen in het Burgerlijk Wetboek gelden volgens IPLO "voor alle bouwactiviteiten waarvoor een aannemingsovereenkomst is gesloten". Het publiekrechtelijke deel, de bouwtoets door een kwaliteitsborger, geldt sinds 1 januari 2024 alleen voor nieuwbouw in gevolgklasse 1.

Voor verbouwingen is die bouwtoets uitgesteld. Op de site van IPLO staat: "De invoering van de Wkb voor verbouwingen is voorlopig uitgesteld en kent nog geen definitieve ingangsdatum." Een evaluatie van de wet staat gepland voor 2027. Dat is de stand bij onze peildatum, oktober 2026.

De tabel laat zien welk onderdeel bij een verbouwing geldt.

Let bij het consumentendossier op het modelcontract. Het modelcontract bij de AVA Consumenten 2023 laat de aannemer kiezen tussen "verstrekt geen opleverdossier" en een dossier binnen 3 maanden na de oplevering. IPLO bevestigt dat partijen mogen afspreken dat er geen dossier komt. Laat die keuze niet aan de aannemer over: een dossier met tekeningen en onderhoudsinformatie is goud waard bij een volgende verbouwing of bij verkoop.

Bouw je iets nieuws waarvoor wel een kwaliteitsborger nodig is, zoals een nieuwe woning, regel dan wie die inschakelt. Onder de AVA Consumenten 2023 ben jij verantwoordelijk voor de meldingen en het dossier voor het bevoegd gezag, tenzij iets anders is afgesproken. De CoVo 2010 gaat er juist van uit dat de ondernemer een eventueel benodigde vergunning aanvraagt.

AVA Consumenten 2023 of CoVo 2010: welke voorwaarden gelden in je contract?

De meeste aannemers verklaren een set algemene voorwaarden van toepassing, en die vult je contract aan op alle punten die je zelf niet regelt. De twee bekendste sets voor particulieren zijn de AVA Consumenten 2023 van Bouwend Nederland en de CoVo 2010 van Stichting BouwGarant. Ze lijken op elkaar, maar verschillen op punten die er bij een conflict toe doen.

Het bestuur van Bouwend Nederland stelde de AVA Consumenten 2023 vast op 7 december 2022, in begrijpelijke taal geschreven. De CoVo 2010 is tot stand gekomen in overleg met de Consumentenbond en Vereniging Eigen Huis, binnen het overleg over algemene voorwaarden van de SER. De tabel zet de verschillen naast elkaar.

Gebruikt je aannemer eigen voorwaarden, lees die dan extra goed. Je moet ze voor of bij het sluiten van het contract hebben kunnen inzien; anders zijn ze vernietigbaar (art. 6:233 onder b BW). Bij consumenten geldt een beding dat jouw recht om betaling op te schorten uitsluit of beperkt, als onredelijk bezwarend (art. 6:236 onder c BW). Een beding dat de aannemer bevrijdt van zijn wettelijke plicht tot schadevergoeding, wordt vermoed onredelijk bezwarend te zijn (art. 6:237 onder f BW).

Geschillenregeling: waar kun je terecht bij ruzie met je aannemer?

Waar je met een conflict terechtkunt, hangt af van de voorwaarden in je contract en van de vraag of je aannemer ergens is aangesloten. Bij de CoVo 2010 ga je naar De Geschillencommissie. Bij de AVA Consumenten 2023 kies jij tussen de rechter en de Raad van Arbitrage in bouwgeschillen.

De Geschillencommissie Verbouwingen en Nieuwbouw behandelt klachten over een verbouwing als de aannemer is aangesloten bij Stichting BouwGarant en de CoVo 2010 of de AVA van toepassing zijn verklaard. Je dient je klacht eerst schriftelijk in bij de aannemer. Daarna moet je het geschil binnen 12 maanden aan de commissie voorleggen. Het klachtengeld is € 260, en de uitspraak is een bindend advies. Afbouwbedrijven zoals stukadoors en tegelzetters werken soms met eigen branchevoorwaarden en de Geschillencommissie Afbouw.

Onder de AVA Consumenten 2023 mag de aannemer een geschil alleen aan de Raad van Arbitrage voorleggen als jij daarmee instemt. Hij moet je minimaal een maand de tijd geven om te kiezen en je een overzicht geven van de verschillen tussen de rechter en arbitrage. Zeg je niets binnen die maand, dan mag de Raad beslissen. Reageer dus altijd.

Zijn er geen voorwaarden van toepassing, dan ga je naar de rechter. Haal bij elk conflict eerst gratis advies bij het Juridisch Loket of je rechtsbijstandsverzekeraar. Een stappenplan voor een conflict over extra kosten staat in meerwerk bij een verbouwing.

Checklist: lees je aannemingsovereenkomst na voordat je tekent

Een contract lees je één keer goed, en dat is voordat je tekent. Loop de punten hieronder na met de offerte en de voorwaarden ernaast. Ontbreekt er iets, vraag de aannemer dan om een aangepaste versie.

• Staan de juiste bedrijfsnaam en het KvK-nummer van de aannemer erin?
• Is het werk per onderdeel omschreven, met materialen en maten?
• Staan alle tekeningen en bijlagen genoemd, met datum, en is duidelijk welk document voorgaat?
• Staat erin wat niet bij de prijs hoort?
• Is de prijs een vaste aanneemsom inclusief btw, of weet je bij regie de tarieven en opslagen?
• Heeft elke stelpost een bedrag en een omschrijving?
• Staat er een meerwerkregel: alleen na schriftelijke opdracht met vooraf de prijs?
• Is er een opleverdatum of een aantal werkbare werkdagen, met een boete per dag?
• Is elke termijn gekoppeld aan een mijlpaal, en is er een slottermijn na de oplevering?
• Krijg je volgens het contract een opleverdossier?
• Weet je wie de vergunning aanvraagt en wie eventueel de kwaliteitsborger regelt?
• Heb je de algemene voorwaarden gekregen en gelezen, en weet je waar je met een geschil terechtkunt?
• Weet je hoe de aannemer verzekerd is, en of er een garantieregeling is?

Veelgestelde vragen over de aannemingsovereenkomst

Is een aannemingsovereenkomst verplicht bij een verbouwing?

Een schriftelijk contract is bij een verbouwing niet wettelijk verplicht: een mondelinge afspraak of een geaccepteerde offerte is al een aannemingsovereenkomst. Alleen bij de bouw van een nieuwe woning in opdracht van een particulier eist de wet een schriftelijk contract (art. 7:766 BW), met drie dagen bedenktijd. Toch raden we altijd een schriftelijk contract aan, omdat je bij een conflict moet kunnen bewijzen wat er is afgesproken.

Wat is het verschil tussen een offerte en een aannemingsovereenkomst?

Een offerte is een aanbod van de aannemer. Zodra je dat aanbod accepteert, is er een aannemingsovereenkomst. Volgens de AVA Consumenten 2023 is een offerte 30 dagen geldig vanaf de datum die erop staat. Veel aannemers gebruiken de offerte zelf als contract, met een handtekening onder de acceptatie. Controleer daarom de offerte net zo kritisch als een contract.

Mag ik een contract met een aannemer tussentijds opzeggen?

Ja. Volgens artikel 7:764 BW mag je een aannemingsovereenkomst "te allen tijde" geheel of gedeeltelijk opzeggen. Je betaalt dan wel de prijs voor het hele werk, verminderd met de besparingen die de aannemer door de opzegging heeft. Zijn winst op het hele werk en de kosten die hij al maakte, komen dus voor jouw rekening. Zeg daarom alleen op na goed overleg en advies.

Wie is aansprakelijk als de onderaannemer van mijn aannemer een fout maakt?

Je eigen aannemer. Hij mag werk door anderen laten uitvoeren, maar blijft volgens artikel 7:751 BW aansprakelijk voor de deugdelijke nakoming van de overeenkomst. Je spreekt dus altijd de aannemer aan met wie je het contract hebt gesloten. Dat geldt niet voor een vakman die je zelf apart inhuurt: met hem heb je een eigen contract.

Welke algemene voorwaarden horen bij een aannemingsovereenkomst?

Dat bepaalt de aannemer in zijn offerte. Voor particulieren zijn de AVA Consumenten 2023 van Bouwend Nederland en de CoVo 2010 van Stichting BouwGarant het bekendst. Afbouw- en installatiebedrijven gebruiken soms eigen branchevoorwaarden. Je moet de voorwaarden voor of bij het sluiten van het contract hebben kunnen inzien. Vraag erom als ze niet bij de offerte zitten, en lees vooral de artikelen over meerwerk en geschillen.

Hoe lang is een aannemer aansprakelijk na de oplevering van mijn verbouwing?

Volgens de wet verjaart een vordering wegens een gebrek twee jaar nadat je erover hebt geprotesteerd, en bij bouwwerken in elk geval twintig jaar na de oplevering (art. 7:761 BW). Algemene voorwaarden noemen vaak kortere termijnen: de AVA Consumenten 2023 noemt 5 jaar, of 10 jaar bij een ernstig gebrek. Meld een gebrek daarom altijd zo snel mogelijk schriftelijk.

Moet de aannemer een opleverdossier geven bij mijn verbouwing?

Sinds 1 januari 2024 is dat het wettelijke uitgangspunt. Artikel 7:757a BW verplicht de aannemer om bij de melding dat het werk klaar is een dossier te geven met onder meer tekeningen, berekeningen, de toegepaste materialen en informatie voor gebruik en onderhoud. Volgens IPLO mogen jij en de aannemer daar andere afspraken over maken. Zet in je contract dat je het dossier wel krijgt.

Kan ik mijn aannemingsovereenkomst laten checken voordat ik teken?

Ja. Met de offertecheck van Keurvak kijken we gratis of de prijs klopt en welke posten ontbreken in je offerte. Voor juridische vragen over specifieke bepalingen kun je gratis terecht bij het Juridisch Loket, of bij je rechtsbijstandsverzekeraar. Gaat het om een grote verbouwing, dan is een advocaat met ervaring in bouwrecht het overwegen waard.

Bronnen

• Burgerlijk Wetboek Boek 7, titel 12: aanneming van werk (art. 7:750 tot en met 7:769)
• Burgerlijk Wetboek Boek 6, artikel 6:233: algemene voorwaarden
• IPLO: Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb)
• IPLO: privaatrecht en Wet kwaliteitsborging
• IPLO: aansprakelijkheid en Wet kwaliteitsborging
• Bouwend Nederland: AVA Consumenten 2023 (PDF)
• Bouwend Nederland: AVA Zakelijk 2023 en AVA Consumenten 2023 nu beschikbaar
• Bouwend Nederland: modellen en modelcontracten
• SER: Consumentenvoorwaarden Verbouwingen van Stichting BouwGarant (CoVo 2010)
• De Geschillencommissie: commissie Verbouwingen en Nieuwbouw