KeurvakVergunningcheck: mag ik dit vergunningvrij bouwen?
Veel kleine bouwplannen mogen zonder vergunning: een aanbouw tot 4 meter diep aan de achterkant, een schuur in de achtertuin, een dakkapel in het achterdakvlak of een schutting tot 2 meter achter je huis. Beantwoord de vragen hieronder en zie direct of jouw plan waarschijnlijk vergunningvrij is.
De regels voor vergunningvrij bouwen in 2026
Sinds 1 januari 2024 geldt de Omgevingswet. De regels voor vergunningvrij bouwen staan sindsdien op twee plekken. De bouwtechnische kant staat landelijk in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl, artikel 2.29). De ruimtelijke kant, zoals hoe groot en hoe hoog, staat in het omgevingsplan van je gemeente. Elke gemeente kreeg daarvoor dezelfde startregels mee: de bruidsschat. Gemeenten mogen die aanpassen, en daarom is deze check een indicatie en geen garantie.
Vergunningvrij betekent niet regelvrij. Ook zonder vergunning moet je aanbouw constructief veilig zijn en aan de brandeisen voldoen. En de buren hebben rechten, los van de vergunning: lees daarover de regels bij een mantelzorgwoning of kijk wat een aanbouw kost.
Aanbouw en bijgebouw vergunningvrij: achtererf, 4 meter en oppervlakte
Een aanbouw, uitbouw, schuur, garage, overkapping of carport is een bijbehorend bouwwerk. Die mag vergunningvrij als hij op de grond staat, in het achtererfgebied ligt, meer dan 1 meter van openbaar gebied blijft en niet hoger is dan 5 meter. Het achtererfgebied begint 1 meter achter de voorkant van je huis.
Binnen 4 meter van de achtergevel mag je bouwen tot 30 cm boven de vloer van de eerste verdieping. Verder van het huis mag je tot 3 meter hoog bouwen, en alleen hoger met een schuin dak. Daar mag je het bouwwerk alleen gebruiken als berging, garage of hobbyruimte, niet als woonruimte. Mantelzorg is de uitzondering.
Hoeveel je in totaal mag bebouwen, hangt af van de grootte van het bebouwingsgebied: je achtererf plus de grond onder bestaande aanbouwen.
| Bebouwingsgebied | Maximaal te bebouwen met aan- en bijgebouwen | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Tot 100 m² | 50% van het bebouwingsgebied | 80 m² erf: 40 m² |
| 100 tot 300 m² | 50 m² plus 20% van het deel boven 100 m² | 200 m² erf: 70 m² |
| Meer dan 300 m² | 90 m² plus 10% van het deel boven 300 m², maximaal 150 m² | 500 m² erf: 110 m² |
Dakkapel en dakraam vergunningvrij
Een dakkapel is vergunningvrij in het achterdakvlak of in een zijdakvlak dat niet naar de straat ligt, als hij aan vijf maten voldoet. Aan de voorkant heb je landelijk altijd een vergunning nodig. Dakramen en daklichten zijn ruimer geregeld.
| Bouwwerk | Vergunningvrij als |
|---|---|
| Dakkapel (achter- of zijdakvlak niet naar de straat) | Plat dak, maximaal 1,75 m hoog vanaf de voet, onderkant 0,5 tot 1 m boven de dakvoet, bovenkant meer dan 0,5 m onder de nok, zijkanten meer dan 0,5 m van de randen |
| Dakraam of daklicht (achter, zij, plat dak) | Maximaal 0,6 m uitsteken en meer dan 0,5 m van de randen |
| Dakraam in het voordakvlak | Niet uitsteken (of maximaal 0,6 m zonder welstandseisen) |
| Schutting | Tot 1 m overal; tot 2 m achter de voorgevel |
| Zonnepanelen op schuin dak | Binnen het dakvlak, met dezelfde hellingshoek |
| Zonnepanelen op plat dak | Afstand tot de dakrand minstens gelijk aan de hoogte van de panelen |
Wat dat kost, lees je bij de kosten van een dakkapel.
Monument of beschermd stadsgezicht: vergunningvrij bouwen is beperkt
Bij een rijksmonument is bijna elke verbouwing vergunningplichtig. In een beschermd stads- of dorpsgezicht en bij een gemeentelijk monument zijn de vergunningvrije mogelijkheden beperkt, vooral voor wat je vanaf de straat ziet. Bel in die gevallen eerst je gemeente: dat voorkomt een handhavingsverzoek achteraf.
Veelgestelde vragen over vergunningvrij bouwen
Hoe diep mag een aanbouw vergunningvrij zijn?
In het achtererfgebied mag je vergunningvrij bouwen tot 4 meter van de achtergevel met een hoogte tot 30 cm boven de vloer van de eerste verdieping. Verder dan 4 meter mag ook, maar dan tot 3 meter hoog en alleen voor ondergeschikt gebruik zoals een berging of garage. De totale oppervlakte hangt af van de grootte van je erf.
Mag een dakkapel vergunningvrij aan de voorkant?
Nee, de landelijke regels staan een vergunningvrije dakkapel alleen toe in het achterdakvlak of in een zijdakvlak dat niet naar de straat ligt. Aan de voorkant heb je een vergunning nodig, tenzij je gemeente in het omgevingsplan iets anders regelt.
Hoe hoog mag een schutting zonder vergunning?
Een erfafscheiding tot 1 meter mag overal vergunningvrij. Achter de voorgevel van je woning mag een schutting vergunningvrij tot 2 meter hoog zijn. Hoger dan 2 meter heb je altijd een vergunning nodig.
Mag mijn gemeente strengere regels hebben voor vergunningvrij bouwen?
Ja. Sinds de Omgevingswet staan een deel van de regels in het omgevingsplan van je gemeente (de bruidsschat). Gemeenten mogen die aanpassen. Controleer je plan daarom altijd met de vergunningcheck van het Omgevingsloket of vraag het je gemeente.
Is een mantelzorgwoning vergunningvrij?
Een bijgebouw dat binnen de regels voor vergunningvrij bouwen valt, mag je vergunningvrij inrichten en gebruiken voor mantelzorg, met keuken en sanitair. De gemeente kan om een verklaring vragen dat er mantelzorg nodig is. Als de zorg stopt, moeten de woonvoorzieningen weer weg. Meer in onze gids over de mantelzorgwoning.