Aanbetaling aannemer: hoeveel is normaal en hoe betaal je veilig

Hoeveel aanbetaling mag een aannemer vragen?

Een aannemer mag bij een verbouwing elke aanbetaling vragen die jullie samen afspreken, want de wet stelt voor verbouwingen geen maximum. Dat betekent niet dat elk percentage verstandig is. Onze vuistregel is 0 tot 10% van de aanneemsom bij de opdracht, en alleen meer als het geld direct naar maatwerk gaat.

Het idee achter termijnbetalingen is simpel: je betaalt voor wat er staat, niet voor wat er nog moet komen. Hoe groter het gat tussen wat je hebt betaald en wat er gebouwd is, hoe meer je verliest als het misgaat. Een aanbetaling van 40% voor een badkamer waarvan nog geen tegel is besteld, is daarom een risico dat je niet hoeft te nemen.

Veel goede aannemers vragen helemaal geen aanbetaling. Zij sturen de eerste factuur na de sloop of zodra de materialen op de bouwplaats liggen. Andere vakbedrijven vragen een klein bedrag om de opdracht vast te leggen, zeker als ze vooraf een constructeur of tekenaar moeten betalen. Beide werkwijzen zijn normaal.

Wat zegt de wet over een aanbetaling bij een verbouwing?

De wet regelt de aanbetaling bij een verbouwing niet apart. Een verbouwing is juridisch een aanneming van werk (art. 7:750 BW): de aannemer maakt iets en levert het op, jij betaalt een prijs. Voor dat soort overeenkomsten staat in Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek geen maximale vooruitbetaling, behalve als je een nieuwe woning laat bouwen.

De bekende 50%-regel komt uit het kooprecht. Volgens artikel 7:26 lid 2 BW kan een koper bij een consumentenkoop "tot vooruitbetaling van ten hoogste de helft van de koopprijs worden verplicht". Een consumentenkoop gaat over een roerende zaak, dus over een product. Koop je een keuken of een maatkast bij een winkel, met of zonder montage, dan valt dat meestal onder deze regel. Laat een aannemer een roerende zaak voor je op maat maken, dan telt dat volgens artikel 7:5 lid 4 BW ook als consumentenkoop.

Bij werk aan je huis zelf ligt het anders. Een aannemer die je badkamer verbouwt of een aanbouw plaatst, maakt iets wat vast onderdeel van je woning wordt. Op de 50%-grens kun je je dan in de regel niet beroepen. Bij kozijnen die als onderdeel van een verbouwing worden ingebouwd, is de grens tussen koop en aanneming niet altijd scherp. Ga er dan niet van uit dat de regel je beschermt en vraag bij twijfel advies aan het Juridisch Loket.

Voor de bouw van een nieuwe woning in opdracht van een particulier gelden wel strenge regels. Je kunt dan "slechts worden verplicht tot het doen van betalingen die, althans bij benadering, overeenstemmen met de voortgang van de bouw" (art. 7:767 BW). De aannemer mag hooguit bedingen dat je maximaal 10% van de aanneemsom bij een notaris in depot zet als zekerheid. Wat je te veel hebt betaald, geldt als onverschuldigd betaald en mag je terugvragen.

De tabel zet de regels per situatie naast elkaar.

Een rechter kan een extreem hoge vooruitbetaling in algemene voorwaarden dus wel toetsen. Of zo'n beding onredelijk bezwarend is, hangt af van alle omstandigheden van het geval. Reken daar niet op als bescherming. De beste bescherming is een redelijk schema in je contract.

Wat zeggen de algemene voorwaarden over betalingstermijnen bij een verbouwing?

De meeste aannemers werken met algemene voorwaarden, en daarin staan de spelregels voor betalen. De twee bekendste sets voor consumenten zijn de AVA Consumenten 2023 van Bouwend Nederland en de Consumentenvoorwaarden Verbouwingen van Stichting BouwGarant (CoVo 2010). Geen van beide noemt een vast percentage voor de aanbetaling: het schema hoort in de offerte of het contract.

In de AVA Consumenten 2023 staat dat de aannemer in de offerte aangeeft "op welk moment hij u de prijs of een gedeelte daarvan in rekening brengt" (artikel 1 lid 6). Het modelcontract van Bouwend Nederland laat per factuur invullen welk percentage bij welk uitgevoerd onderdeel hoort, van de opdracht tot het moment dat het werk klaar is voor oplevering. De percentages laat het model open. Een factuur betaal je binnen 14 dagen.

Eén regel uit de AVA Consumenten 2023 kan in je nadeel werken. De aannemer mag de factuur voor de oplevering 14 dagen van tevoren sturen, en bij de oplevering moeten alle tijdig verzonden facturen betaald zijn (artikel 7). Wil je een deel achterhouden tot de opleverpunten zijn hersteld, dan moet je dat dus apart in het contract afspreken.

De CoVo 2010 geeft je meer ruimte. Een termijnfactuur betaal je binnen 2 weken, het saldo van de eindafrekening binnen 4 weken na ontvangst. Belangrijker: je mag vanaf de oplevering tot het einde van de serviceperiode van 2 maanden "een percentage van de aanneemsom" inhouden, maar alleen als die inhouding in de overeenkomst is vastgelegd (artikel 10 lid 4).

Ter vergelijking: Bouwend Nederland publiceert voor renovatieprojecten van zakelijke opdrachtgevers een voorbeeldregeling met 10% bij een definitieve vergunning en 10% bij oplevering, met daartussen vier termijnen van 20% naar voortgang. Voor een particuliere verbouwing is dat geen norm. Het laat wel zien hoe de branche zelf over evenwicht denkt: weinig vooraf, een flink stuk achteraf.

Wanneer is een aanbetaling aan een aannemer redelijk?

Een aanbetaling is redelijk als de aannemer kosten maakt voordat hij bij je begint, en die kosten niet kan terugverdienen als je afhaakt. Het duidelijkste voorbeeld is maatwerk: kozijnen, een trap, een prefab dakkapel of een schuifpui worden op jouw maten gemaakt en zijn voor een ander nauwelijks bruikbaar. Een aannemer die daarvoor een deel vooruit vraagt, beschermt zichzelf. Dat is begrijpelijk.

Reken het even door. Een kunststof kozijn kost vanaf circa € 540 per raam, een schuifpui vanaf circa € 3.000. Vervang je de hele achtergevel, dan heeft de aannemer al snel duizenden euro's aan materiaal uitstaan bij zijn leverancier. Een aanbetaling van 20 tot 30% van de aanneemsom is dan te verdedigen. Vraag wel een kopie van de orderbevestiging, zodat je ziet dat het geld echt aan jouw bestelling is besteed.

Ook voorbereidende kosten kunnen een kleine aanbetaling rechtvaardigen, zoals een constructeur of de aanvraag van een omgevingsvergunning. Spreek dan af dat de aanbetaling precies die kosten dekt. Leg ook vast dat je de tekeningen en berekeningen krijgt als de verbouwing niet doorgaat: volgens de gangbare voorwaarden blijven ze anders eigendom van de aannemer.

Een eerlijke kanttekening: "je plek in de planning vastleggen" is geen goede reden voor een hoge aanbetaling. Een aannemer met een volle agenda heeft jouw geld niet nodig om je in te plannen. Vraagt hij 40 of 50% vooruit voor een klus zonder maatwerk, of wil hij het geld vandaag nog hebben, dan is dat een waarschuwingssignaal. Lees in dat geval ook hoe je een beunhaas herkent.

Voorbeeld-termijnschema's per type verbouwing

Een goed termijnschema koppelt elke betaling aan een zichtbaar moment in de bouw, zodat jij en de aannemer allebei weten wanneer een factuur terecht is. Hoe zwaarder het maatwerk vooraf, hoe hoger de eerste termijn mag zijn. De slottermijn hoort pas te komen als het werk is opgeleverd en de opleverpunten zijn hersteld.

De tabel geeft schema's die wij redelijk vinden. Het zijn geen wettelijke normen en geen marktgemiddelden, maar voorbeelden waarmee je het voorstel van je aannemer kunt toetsen. De bedragen zijn indicaties inclusief btw, peildatum oktober 2026.

Een rekenvoorbeeld maakt het concreet. Neem een aanbouw van 15 m² voor € 45.000. Met dit schema betaal je € 4.500 bij de opdracht, € 9.000 als de fundering ligt, € 11.250 na de ruwbouw, € 9.000 als dak en kozijnen erin zitten, € 6.750 na de afbouw en € 4.500 na de oplevering. Op geen enkel moment heb je dan veel meer betaald dan er staat. Wat een complete verbouwing kost, zie je op de pagina kosten complete renovatie.

Hoe betaal je je aannemer veilig?

Veilig betalen betekent dat je pas betaalt als er iets tegenover staat, en dat je dat later kunt bewijzen. Met de stappen hieronder beperk je wat je kunt verliezen tot een bedrag waarvan je herstelt. Ze kosten weinig moeite.

1. Leg het termijnschema vast in het contract. Noem per termijn het bedrag en de mijlpaal die eerst klaar moet zijn. "Na week 3" is geen mijlpaal, "als de fundering is gestort" wel.
2. Controleer voor elke betaling of de fase klaar is. Loop het werk na of vraag om foto's als je niet thuis bent. Een factuur voor een fase die nog niet af is, kun je aanhouden tot die fase klaar is.
3. Betaal per bank naar een rekening op naam van het bedrijf. Vergelijk de tenaamstelling met het KvK-uittreksel. Een privérekening of een rekening op een andere naam is een reden om eerst te bellen.
4. Vraag bij maatwerk een orderbevestiging. Dan weet je dat je aanbetaling naar jouw kozijnen of trap gaat. Sommige aannemers vinden het goed dat je de leverancier van het maatwerk rechtstreeks betaalt.
5. Spreek een slottermijn na oplevering af. Een laatste 5 tot 10% die je pas betaalt als de opleverpunten zijn hersteld, is je stok achter de deur. Onder de AVA Consumenten 2023 en de CoVo 2010 moet je dit uitdrukkelijk afspreken.
6. Gebruik een bouwdepot als je met een hypotheek verbouwt. De bank betaalt de facturen dan uit het bouwdepot op basis van nota's van de aannemer. Dat dwingt vanzelf tot betalen naar voortgang.
7. Bewaar alles. Contract, facturen, betaalbewijzen, berichten en foto's per fase vormen samen je bewijs bij een geschil of faillissement.

Geldt de 5%-regeling ook bij een verbouwing?

De wettelijke 5%-regeling geldt niet voor een verbouwing. Artikel 7:768 BW geeft alleen een particulier die een nieuwe woning laat bouwen het recht om maximaal 5% van de aanneemsom van de laatste termijn bij een notaris in depot te storten. Bij een renovatie of een aanbouw moet je zo'n inhouding zelf afspreken.

De regeling bestond al voor de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb), maar is per 1 januari 2024 aangescherpt. Sindsdien moet de aannemer je tussen één en twee maanden na de oplevering schriftelijk laten weten dat je het depot langer mag laten staan als er gebreken zijn. De notaris betaalt het bedrag pas drie maanden na de oplevering aan de aannemer uit, en alleen als hij een kopie van dat bericht heeft ontvangen en jij niet hebt laten weten dat je een bedrag wilt vasthouden. Volgens IPLO kan een aannemer de regeling niet uitsluiten in zijn algemene voorwaarden.

Voor een verbouwing is het verstandig iets vergelijkbaars in het contract te zetten. Een slottermijn van 5 tot 10% die je betaalt als de opleverpunten zijn opgelost, werkt in de praktijk goed. Daarnaast heb je het wettelijke opschortingsrecht: komt de aannemer zijn afspraken niet na, dan mag je je eigen betaling opschorten. Bij een gedeeltelijke tekortkoming is dat "slechts toegelaten, voor zover de tekortkoming haar rechtvaardigt" (art. 6:262 BW). Houd dus geen duizenden euro's in voor een kitnaad.

Wat doe je als de aannemer na je aanbetaling niet begint?

Begint een aannemer niet op de afgesproken datum, geef hem dan eerst schriftelijk een redelijke termijn om alsnog te starten. In de AVA Consumenten 2023 is dat een periode van veertien dagen, waarna je onder voorwaarden een andere aannemer mag inschakelen en de extra kosten kunt verhalen. De CoVo 2010 noemt 10 werkdagen na ontvangst van je aanmaning.

1. Bel eerst en vraag naar de reden. Een late levering of een vergunning die nog niet rond is, kan een echte oorzaak zijn.
2. Stuur een e-mail of brief met een concrete termijn. Schrijf erbij wat je doet als die termijn verstrijkt, bijvoorbeeld het werk door een ander laten uitvoeren.
3. Betaal geen nieuwe termijnen. Zolang er niets gebeurt, is er ook niets om voor te betalen.
4. Controleer of het bedrijf nog bestaat. In het Centraal Insolventieregister van de Rechtspraak zie je of er een faillissement of surseance van betaling is uitgesproken.
5. Win advies in voordat je het contract beëindigt. Het Juridisch Loket of je rechtsbijstandsverzekeraar kan meekijken. Een verkeerde stap kan je schadeplichtig maken.

Aannemer failliet na je aanbetaling: wat nu?

Gaat een aannemer failliet nadat je een aanbetaling hebt gedaan, dan ben je dat geld in de meeste gevallen kwijt. Je aanbetaling is een gewone vordering op het failliete bedrijf, en gewone (concurrente) schuldeisers staan achteraan in de rij. Snel en rustig handelen beperkt de schade.

1. Controleer het faillissement. In het Centraal Insolventieregister zie je de datum en wie de curator is.
2. Stop met betalen. Betaal geen openstaande facturen meer aan de aannemer zelf. Neem eerst contact op met de curator.
3. Vraag de curator of hij het contract nakomt. Volgens artikel 37 van de Faillissementswet kun je de curator schriftelijk een redelijke termijn stellen om te verklaren of hij de overeenkomst gestand doet. Verklaart hij zich niet bereid, dan verliest hij het recht om nakoming van jou te eisen. Kiest hij wel voor nakoming, dan moet hij zekerheid stellen. Reken er niet op dat het werk wordt afgemaakt.
4. Leg de stand van het werk vast. Maak foto's en een lijst van wat klaar is, wat er op de bouwplaats ligt en wat je hebt betaald. Neem geen materialen mee zonder overleg met de curator: wat nog niet in je huis is verwerkt, kan nog eigendom van de leverancier zijn.
5. Dien je vordering in bij de curator. Stuur een overzicht van je aanbetaling en de waarde van het werk dat niet is uitgevoerd, met bewijsstukken.
6. Kijk of een garantieregeling meebetaalt. Had je aannemer de verbouwing aangemeld bij een garantieregeling, dan kan die bij faillissement de afbouw of een deel van de schade dekken. Hoe dat werkt, lees je bij Woningborg, SWK of BouwGarant.
7. Laat een nieuwe aannemer eerst de stand opnemen. Halverwege overnemen is lastig werk. Laat hem beoordelen wat goed is gedaan voordat hij een prijs geeft.

Ook De Geschillencommissie biedt dan weinig uitkomst. Volgens haar eigen brochure kan de commissie een geschil onder omstandigheden niet behandelen als de ondernemer failliet is. Een faillissement los je dus niet achteraf op, maar vooraf.

Hoe voorkom je dat je aanbetaling aan de aannemer verloren gaat?

Een faillissement kun je niet voorspellen, maar je kunt wel zorgen dat het je weinig kost. Het belangrijkste middel blijft het termijnschema: als je nooit veel meer hebt betaald dan er staat, is je verlies beperkt. Daarnaast helpen een paar controles voordat je tekent.

Kijk in het KvK-register hoe lang het bedrijf bestaat en of het adres overeenkomt met de offerte. Vraag of de aannemer je verbouwing kan aanmelden bij een garantieregeling die ook bij faillissement dekking geeft. De Geschillencommissie schrijft over de twee regelingen van Stichting BouwGarant, een Verbouwgarantie en een Nieuwbouwgarantie: "In beide gevallen bent u beschermd bij een faillissement van uw aannemer." Regel het op tijd: volgens de toelichting bij de CoVo 2010 moet je de VerBOUWgarantie hebben afgesloten voordat de werkzaamheden starten.

Let op de combinatie van een lage prijs en een hoge aanbetaling. Een aannemer die jouw geld nodig heeft om te kunnen beginnen, heeft waarschijnlijk weinig buffer. Hoe je een betalingsschema in je contract vastlegt, lees je in de gids over de aannemingsovereenkomst. En twijfel je over een offerte, laat hem dan checken voordat je iets overmaakt.

Checklist: voordat je een aanbetaling aan je aannemer overmaakt

Een aanbetaling maak je één keer over, en terughalen is lastig. Loop daarom deze punten na voordat je op betalen drukt. Kun je een vraag niet met ja beantwoorden, wacht dan tot het geregeld is.

• Staat het termijnschema met percentages en mijlpalen in het getekende contract?
• Is de aanbetaling niet hoger dan 10%, of dekt een hoger bedrag aantoonbaar besteld maatwerk?
• Heb je bij maatwerk een orderbevestiging van de leverancier gezien?
• Staat de bankrekening op naam van het bedrijf uit het KvK-register?
• Is er een slottermijn afgesproken die je pas na de oplevering betaalt?
• Weet je welke algemene voorwaarden gelden en waar je met een geschil terechtkunt?
• Is de verbouwing aangemeld bij een garantieregeling, of weet je bewust dat dat niet zo is?
• Betaal je per bank, met het factuurnummer in de omschrijving?

Veelgestelde vragen over aanbetaling aan een aannemer

Is een aanbetaling aan een aannemer verplicht?

Nee. Een aanbetaling is een afspraak tussen jou en de aannemer, geen wettelijke plicht. Veel aannemers vragen geen aanbetaling en factureren de eerste termijn na de sloop of bij levering van het materiaal. Vraagt een aannemer wel een aanbetaling, dan mag je onderhandelen over de hoogte en het moment. Een serieus vakbedrijf legt uit waarvoor het geld nodig is, bijvoorbeeld voor maatwerk of een constructeur.

Hoeveel procent aanbetaling is normaal bij een verbouwing?

Wij vinden 0 tot 10% van de aanneemsom bij de opdracht een redelijk uitgangspunt. Gaat er veel geld naar maatwerk dat de aannemer vooraf moet bestellen, zoals kozijnen of een prefab dakkapel, dan is tot ongeveer 30% te verdedigen, liefst tegen een orderbevestiging. De rest betaal je in termijnen die meelopen met de voortgang, met een slottermijn na de oplevering.

Geldt de 50%-regel voor een aanbetaling aan een aannemer?

In de regel niet. De grens van maximaal de helft vooruit (art. 7:26 lid 2 BW) geldt bij een consumentenkoop, dus als je een product koopt, zoals een keuken of een maatkast. Een verbouwing aan je huis is aanneming van werk, en daarvoor staat in de wet geen maximum. Alleen bij de bouw van een nieuwe woning gelden strengere regels: betalen naar voortgang (art. 7:767 BW).

Mag ik een betalingstermijn van mijn verbouwing inhouden?

Ja, als de aannemer zijn afspraken niet nakomt, mag je je betaling opschorten (art. 6:262 BW). Het ingehouden bedrag moet wel in verhouding staan tot het gebrek, en je laat de aannemer schriftelijk weten waarom je inhoudt. Houd je te veel in, dan kun je over het teveel rente verschuldigd zijn. Laat bij twijfel de herstelkosten schatten door een andere vakman.

Wat gebeurt er met mijn aanbetaling als de aannemer failliet gaat?

Je aanbetaling wordt een gewone vordering in het faillissement. Je dient die in bij de curator, maar gewone schuldeisers krijgen vaak weinig of niets terug. Is je verbouwing aangemeld bij een garantieregeling met dekking bij faillissement, dan kan die de afbouw of een deel van de schade vergoeden. Stop direct met betalen aan de aannemer en neem contact op met de curator.

Kan ik een aannemer contant betalen voor korting?

Dat raden we af. Bij contant betalen zonder factuur heb je geen bewijs van wat je hebt betaald en voor welk werk. Bij een geschil of faillissement sta je dan met lege handen. Garantieregelingen en geschillencommissies werken bovendien met aangesloten bedrijven en vastgelegde afspraken, en daar past een contante deal zonder papierwerk slecht in.

Krijg ik mijn aanbetaling terug als ik de verbouwing bij de aannemer afzeg?

Niet altijd. Je mag een aannemingsovereenkomst altijd opzeggen, maar dan betaal je volgens artikel 7:764 BW de prijs voor het hele werk, verminderd met de besparingen die de aannemer door je opzegging heeft. Zijn gederfde winst en de kosten die hij al maakte, mag hij dus rekenen. Is er maatwerk besteld, dan komen ook die kosten meestal voor jouw rekening.

Bronnen

• Burgerlijk Wetboek Boek 7, titel 12: aanneming van werk (art. 7:750 tot en met 7:769)
• Burgerlijk Wetboek Boek 7, artikel 7:26: vooruitbetaling bij consumentenkoop
• Faillissementswet, artikel 37
• IPLO: opschortingsrecht (5%-regeling) en Wet kwaliteitsborging voor het bouwen
• Bouwend Nederland: AVA Consumenten 2023, modelcontract en voorbeeld-termijnregeling
• SER: Consumentenvoorwaarden Verbouwingen van Stichting BouwGarant (CoVo 2010)
• De Geschillencommissie: commissie Verbouwingen en Nieuwbouw
• De Geschillencommissie: brochure Hoe werkt de Geschillencommissie Verbouwingen en Nieuwbouw (PDF)
• Rechtspraak: Centraal Insolventieregister